متن ماده 2
هر رفتاري اعم از فعل یا ترك فعل که در قانون براي آن مجازات تعیین شده است، جرم محسوب میشود.
تفسیر و نکات حقوقی ماده 2
ماده 2 یک تعریف بنیادین از جرم ارائه میدهد: جرم رفتاری است که قانون برای آن مجازات تعیین کرده است. تعریف شامل دو صورت است — فعل (انجام کار) و ترک فعل (امتناع یا خودداری از انجام تکلیف قانونی). بنابراین برای تحقق جرم، علاوه بر رفتار یا ترک فعل، باید حکم قانونی مبنی بر مجازات برای آن وجود داشته باشد؛ یعنی اصل قانونی بودن جرم و مجازات (nullum crimen, nulla poena sine lege) رعایت شده باشد.
مثال کاربردی
اگر قانون برای سرقت مجازات تعیین کرده باشد، برداشتن مال متعلق به دیگری فعل جرم است؛ و اگر قانون تکلیفی مانند اعلام حادثه رانندگی را برای برخی افراد واجب بداند، امتناع از اعلام نیز در صورتی که قانون برای آن مجازات تعیین کرده باشد ترک فعل مؤثر در جرم خواهد بود.
نکات مهم حقوقی
- اصل قانونی بودن: بدون نص قانونی، رفتار جنبه مجرمانه ندارد.
- شمول فعل و ترک فعل: هر دوی آنها اگر قانونگذار مجازات تعیین کند، جرماند.
- نیاز به تعیین کیفیات و عناصر قانونی جرم توسط قانونگذار.
- تعریف بار حقوقی برای تعیین حدود صلاحیت قضایی و حیثیت کیفری افراد.
- اجرای مجازات مستلزم اثبات عنصر مادی و معنوی جرم بر اساس قانون است.